Mệnh đề quan hệ (Relative Clause) là một trong những thành tố ngữ pháp quan trọng trong tiếng Anh, đóng vai trò kết nối các ý tưởng, mở rộng thông tin cho danh từ và giúp câu văn trở nên mạch lạc, giàu ý nghĩa. Rất nhiều người học gặp khó khăn vì nhầm lẫn giữa các đại từ quan hệ, đặt sai vị trí dấu phẩy hoặc mắc lỗi rút gọn mệnh đề quan hệ. Trong bài viết này,  IELTS MASTER sẽ phân tích toàn diện lý thuyết, phương pháp áp dụng và các lỗi sai cần tránh giúp bạn hiểu và vận dụng chủ điểm ngữ pháp này.

Mệnh Đề Quan Hệ Là Gì? Bản Chất Và Chức Năng Cốt Lõi

Mệnh đề quan hệ là một mệnh đề phụ đứng sau một danh từ hoặc đại từ nhằm bổ nghĩa cho danh từ hoặc đại từ đó. Nó đóng vai trò tương tự như một tính từ mở rộng (Adjective Clause), giúp làm rõ danh từ đang được nhắc tới là ai, cái gì, hoặc thuộc về điều gì.

Mệnh đề quan hệ thường bắt đầu bằng một đại từ quan hệ (who, whom, which, that, whose) hoặc một trạng từ quan hệ (where, when, why).

Cấu trúc cơ bản:

Danh từ trung tâm (Antecedent) + Đại từ / Trạng từ quan hệ + S + V

hoặc

Danh từ trung tâm (Antecedent) + Đại từ quan hệ (làm chủ ngữ) + V + O

Ví dụ:

The student who won the scholarship is studying at IELTS MASTER.

(Học sinh giành được học bổng đang theo học tại IELTS MASTER.)

Phân tích: Danh từ “The student” được bổ nghĩa bởi mệnh đề quan hệ “who won the scholarship”. Mệnh đề này làm rõ chính xác đối tượng được nhắc đến.

Đại Từ Quan Hệ Và Trạng Từ Quan Hệ Trong Tiếng Anh

Để xây dựng một mệnh đề quan hệ chính xác, bước đầu tiên là lựa chọn đúng từ nối dựa trên chức năng và danh từ mà nó bổ nghĩa.

02-chon-dai-tu-quan-he
Đại Từ Quan Hệ Và Trạng Từ Quan Hệ Trong Tiếng Anh

Đại từ quan hệ (Relative Pronouns)

1. Who: Thay thế cho danh từ chỉ người, đóng vai trò làm chủ ngữ hoặc tân ngữ trong mệnh đề quan hệ.

Cấu trúc: N (người) + who + V (+ thành phần bổ sung) khi who làm chủ ngữ. Khi làm tân ngữ: N + who + S + V, như the person who I met.

Ví dụ: The teacher who guides our class is very experienced. (Người giáo viên hướng dẫn lớp chúng tôi rất có kinh nghiệm.)

2. Whom: Thay thế cho danh từ chỉ người, đóng vai trò làm tân ngữ trong mệnh đề quan hệ. Trong văn phong hiện đại, “who” thường được dùng thay cho “whom”, nhưng “whom” vẫn được ưu tiên trong văn viết trang trọng hoặc đứng ngay sau giới từ.

Cấu trúc: N (người) + whom + S + V

Ví dụ: The candidate whom the director interviewed yesterday met all requirements. (Ứng viên mà giám đốc phỏng vấn hôm qua đáp ứng đủ mọi yêu cầu.)

3. Which: Thay thế cho danh từ chỉ vật, sự vật, sự việc, đóng vai trò làm chủ ngữ hoặc tân ngữ trong mệnh đề quan hệ. Ngoài ra, “which” còn có thể đại diện cho toàn bộ mệnh đề đứng trước nó.

Cấu trúc: N (vật) + which + V + O hoặc N (vật) + which + S + V

Ví dụ: The book which was recommended by the tutor is very helpful. (Cuốn sách được giới thiệu bởi trợ giảng rất hữu ích.)

Ví dụ đại diện cả mệnh đề: He passed the IELTS exam with an 8.0 overall, which surprised everyone. (Anh ấy đã đạt 8.0 IELTS tổng điểm, điều này làm mọi người bất ngờ.)

4. That: Thay thế cho danh từ chỉ người hoặc vật trong mệnh đề quan hệ xác định (Defining Relative Clause). “That” không bao giờ đứng sau dấu phẩy hoặc ngay sau giới từ.

Cấu trúc: N + that + V… khi that làm chủ ngữ, hoặc N + that + S + V… khi that làm tân ngữ.

Ví dụ: The essay that received Band 8.0 presented its arguments clearly. (Bài viết đạt Band 8.0 trình bày các lập luận rõ ràng.) Đây là ví dụ giả định, Band 8 không có nghĩa mọi tiêu chí đều hoàn hảo.

5. Whose: Thay thế cho danh từ/đại từ chỉ sở hữu của người hoặc vật. Whose đứng trước cụm danh từ biểu thị sở hữu, có thể có tính từ: whose latest article. Không thêm a/an/the trực tiếp sau whose. Cụm whose + N có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ.

Cấu trúc: N + whose + N + V… hoặc N + whose + N + S + V…, như the author whose article I read.

Ví dụ: The author whose article was published yesterday is an academic expert. (Tác giả có bài báo được xuất bản hôm qua là một chuyên gia học thuật.)

Trạng từ quan hệ (Relative Adverbs)

1. Where: Thay thế cho từ/cụm từ chỉ nơi chốn, tương đương với giới từ + which (in which, at which, on which).

Cấu trúc: N (nơi chốn) + where + S + V

Ví dụ: This is the town where I was born and raised. (Đây là thị trấn nơi tôi sinh ra và lớn lên.)

2. When: Thay thế cho từ/cụm từ chỉ thời gian, tương đương với giới từ + which (in which, at which, on which).

Cấu trúc: N (thời gian) + when + S + V

Ví dụ: Summer is the time when students usually prepare for their exams. (Mùa hè là thời điểm khi học sinh thường chuẩn bị cho các kỳ thi.)

3. Why: Thay thế cho từ chỉ lý do (thường đứng sau “the reason”), tương đương với “for which”.

Cấu trúc: The reason + why + S + V

Ví dụ: High salaries are the main reason why many professionals relocate. (Lương cao là lý do chính tại sao nhiều chuyên gia chuyển chỗ ở.)

Đại từ / Trạng từThay thế choChức năng trong mệnh đềVí dụ minh họa
WhoNgườiChủ ngữ / Tân ngữThe man who phoned you is my manager.
WhomNgườiTân ngữ (Trang trọng)The tutor whom I talked to was very supportive.
WhichVật / Cả mệnh đềChủ ngữ / Tân ngữ / Cả câuThe software which was updated works faster.
ThatNgười / VậtChủ ngữ / Tân ngữ (Mệnh đề xác định)The laptop that I bought is very durable.
WhoseSở hữuBổ nghĩa sở hữu cho danh từA student whose goal is 7.5 can benefit from regular practice.
WhereNơi chốnTrạng ngữ nơi chốn (= Giới từ + which)The center where we study has great facilities.
WhenThời gianTrạng ngữ thời gian (= Giới từ + which)I remember the day when I received my test results.
WhyLý doTrạng ngữ chỉ nguyên do (= For which)That is the reason why she succeeded.

Phân Loại Mệnh Đề Quan Hệ: Xác Định Và Không Xác Định

Để sử dụng dấu phẩy đúng cấu trúc và đạt tiêu chuẩn ngữ pháp chính xác, bạn cần nắm rõ sự khác biệt giữa hai loại mệnh đề quan hệ dưới đây.

03-menh-de-xac-dinh-va-khong-xac-dinh
Mệnh Đề Quan Hệ Xác Định Và Không Xác Định

1. Mệnh đề quan hệ xác định (Defining Relative Clauses)

Mệnh đề quan hệ xác định chứa thông tin thiết yếu để định danh danh từ đứng trước nó. Nếu bỏ mệnh đề này, câu có thể vẫn đúng ngữ pháp nhưng phạm vi đối tượng hoặc ý nghĩa sẽ thay đổi. Không phải lúc nào câu cũng trở thành không hoàn chỉnh.

Đặc điểm:

  • Không sử dụng dấu phẩy.
  • Có thể sử dụng “that” thay thế cho “who”, “whom”, “which”.
  • Có thể lược bỏ đại từ quan hệ khi đại từ đó làm tân ngữ trong mệnh đề quan hệ.

Ví dụ:

The buildings that were constructed in the 19th century need restoration.

(Những tòa nhà được xây dựng vào thế kỷ 19 cần được phục hồi.)

Giải thích: Mệnh đề “that were constructed in the 19th century” giúp xác định rõ “những tòa nhà nào” cần phục hồi. Nếu bỏ mệnh đề này, “The buildings need restoration” sẽ không rõ tòa nhà nào.

2. Mệnh đề quan hệ không xác định (Non-defining Relative Clauses)

Mệnh đề quan hệ không xác định cung cấp thêm thông tin bổ sung cho một danh từ đã được xác định rõ (thường gặp với tên riêng hoặc đối tượng đã rõ trong ngữ cảnh). Nếu bỏ mệnh đề này đi, ý nghĩa chính của câu vẫn hoàn toàn rõ ràng.

Đặc điểm:

  • Bắt buộc phải ngăn cách với mệnh đề chính bằng dấu phẩy (hoặc hai dấu phẩy nếu nằm ở giữa câu).
  • Tuyệt đối không dùng “that” để thay thế.
  • Không được lược bỏ đại từ quan hệ ngay cả khi đại từ làm tân ngữ.

Ví dụ:

Dr. Smith, who lives next door, is a renowned scientist.

(Bác sĩ Smith, người sống ngay nhà bên cạnh, là một nhà khoa học nổi tiếng.)

Giải thích: Danh từ “Dr. Smith” đã rõ ràng. Mệnh đề “who lives next door” chỉ bổ sung thêm thông tin.

Tiêu chí so sánhMệnh đề quan hệ xác địnhMệnh đề quan hệ không xác định
Vai trò thông tinBắt buộc, định danh danh từBổ sung, có thể bỏ đi mà câu vẫn rõ nghĩa
Dấu phẩyKhông dùng dấu phẩyBắt buộc dùng dấu phẩy
Sử dụng “That”Có thể dùng “that”Không bao giờ dùng “that”
Lược bỏ đại từ tân ngữCó thể lược bỏ khi làm tân ngữKhông bao giờ được lược bỏ
Danh từ đi kèmĐối tượng được giới hạn bởi thông tin mệnh đề. Không chỉ phụ thuộc loại danh từĐối tượng đã rõ trong ngữ cảnh. My/this không tự bắt buộc dùng mệnh đề không xác định

Rút Gọn Mệnh Đề Quan Hệ (Reduced Relative Clauses)

Rút gọn mệnh đề quan hệ là kỹ thuật tinh giản mệnh đề thành một cụm từ, giúp câu văn cô đọng, tự nhiên và nâng cao tính biến hóa trong cấu trúc câu.

05-rut-gon-menh-de-quan-he
Rút Gọn Mệnh Đề Quan Hệ

1. Rút gọn bằng V-ing (Present Participle)

Có thể dùng V-ing khi cụm phân từ bổ nghĩa trực tiếp cho danh từ và nghĩa chủ động phù hợp. Không chuyển máy móc mọi mệnh đề chủ động vì có thể mất thông tin về thời gian hoặc sắc thái. Dạng who is sitting → sitting là ví dụ rõ ràng.

Ví dụ chưa rút gọn: The girl who is sitting next to me is an outstanding student.

Ví dụ rút gọn: The girl sitting next to me is an outstanding student.

(Cô gái ngồi cạnh tôi là một học sinh xuất sắc.)

2. Rút gọn bằng V3/ed (Past Participle)

Được áp dụng khi mệnh đề quan hệ ở dạng bị động. Ta bỏ đại từ quan hệ và động từ to be, giữ lại quá khứ phân từ (V3/ed).

Ví dụ chưa rút gọn: The methods which were implemented last year brought great results.

Ví dụ rút gọn: The methods implemented last year brought great results.

(Các phương pháp được triển khai năm ngoái đã mang lại kết quả tuyệt vời.)

3. Rút gọn bằng Cụm động từ nguyên mẫu (To-Infinitive)

Được áp dụng khi danh từ đứng trước chứa các từ chỉ thứ tự (the first, the second, the last, the only) hoặc ở hình thức so sánh nhất (the best, the most effective).

Ví dụ chưa rút gọn: He was the last candidate who entered the interview room.

Ví dụ rút gọn: He was the last candidate to enter the interview room.

(Anh ấy là ứng viên cuối cùng bước vào phòng phỏng vấn.)

4. Rút gọn bằng Cụm danh từ (Appositive Phrase)

Được áp dụng khi mệnh đề quan hệ không xác định có dạng: Đại từ quan hệ + To be + Danh từ / Cụm danh từ. Ta bỏ đại từ quan hệ và to be.

Ví dụ chưa rút gọn: London, which is the capital of the UK, attracts millions of tourists.

Ví dụ rút gọn: London, the capital of the UK, attracts millions of tourists.

(Luân Đôn, thủ đô của Vương quốc Anh, thu hút hàng triệu du khách.)

Mệnh Đề Quan Hệ Đi Cùng Giới Từ

Khi đại từ quan hệ làm tân ngữ của giới từ, vị trí của giới từ xác định văn phong của câu.

Trang trọng (Formal Style)

Giới từ được đảo lên đặt ngay trước đại từ quan hệ. Trong trường hợp này, chỉ sử dụng “whom” (cho người) và “which” (cho vật). Không dùng “that” hoặc “who” ngay sau giới từ.

Ví dụ: The research project on which they worked won an award.

(Dự án nghiên cứu mà họ làm việc đã giành giải thưởng.)

Ví dụ: The mentor with whom I conversed gave me valuable advice.

(Người cố vấn mà tôi trò chuyện đã cho tôi lời khuyên giá trị.)

Thân mật / Không trang trọng (Informal Style)

Giới từ được đặt sau động từ hoặc ở cuối mệnh đề quan hệ. Có thể dùng who, whom, which hoặc that tùy người/vật và loại mệnh đề. Chỉ lược bỏ đại từ tân ngữ trong mệnh đề xác định, không lược bỏ trong mệnh đề không xác định.

Ví dụ: The research project that they worked on won an award.

Ví dụ: The mentor I conversed with gave me valuable advice.

Lỗi Thường Gặp Của Người Việt Khi Dùng Mệnh Đề Quan Hệ

06-loi-thuong-gap-voi-menh-de-quan-he
Lỗi Thường Gặp Của Người Việt Khi Dùng Mệnh Đề Quan Hệ

1. Lặp lại đại từ tân ngữ (Redundant Pronoun)

Người học thường giữ lại đại từ tân ngữ ở mệnh đề phụ do thói quen dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Sai: The report which I wrote it yesterday was praised.

Đúng: The report which I wrote yesterday was praised.

Giải thích: “Which” đã thay thế cho “the report” làm tân ngữ của “wrote”, do đó việc dùng thêm “it” là thừa.

2. Dùng “That” sau dấu phẩy hoặc giơi` từ

Đây là lỗi vi phạm nguyên tắc cơ bản của mệnh đề quan hệ.

Sai: My father, that is a doctor, works late.

Đúng: My father, who is a doctor, works late.

Sai: The topic about that we discussed was complex.

Đúng: The topic which we discussed was complex. Hoặc: The topic about which we talked was complex. Discuss đi trực tiếp với tân ngữ, không dùng discuss about.

3. Quên dấu phẩy trong mệnh đề không xác định

Việc thiếu dấu phẩy làm sai lệch bản chất của mệnh đề không xác định và gây hiểu lầm về mặt ngữ nghĩa.

Sai: Paris which is famous for the Eiffel Tower is my dream destination.

Đúng: Paris, which is famous for the Eiffel Tower, is my dream destination.

3. Sai hòa hợp giữa chủ ngữ và động từ trong mệnh đề quan hệ

Khi đại từ quan hệ làm chủ ngữ, động từ hòa hợp với đối tượng đại từ thay thế. Nếu đại từ làm tân ngữ, động từ chia theo chủ ngữ riêng trong mệnh đề: the books which she reads.

Sai: One of the issues that is affecting the environment is deforestation.

Đúng: One of the issues that are affecting the environment is deforestation.

Giải thích: “That” thay thế cho danh từ số nhiều “the issues”, do đó động từ đi kèm phải chia ở số nhiều (“are”).

Ứng Dụng Mệnh Đề Quan Hệ Vào Bài Thi IELTS

Để cải thiện chỉ số Grammatical Range and Accuracy trong bài thi IELTS, có thể dùng mệnh đề quan hệ đầy đủ hoặc cụm bổ nghĩa rút gọn khi phù hợp. Không bắt buộc dùng cả hai để đạt điểm cao. Ưu tiên độ chính xác, rõ nghĩa và tự nhiên.

1. Ứng dụng trong IELTS Writing Task 1

Mệnh đề quan hệ giúp kết hợp các chuỗi số liệu hoặc diễn tả các xu hướng một cách mượt mà.

Câu đơn: The number of international students increased in 2020. This number reached a peak in 2022.

Kết hợp bằng mệnh đề quan hệ: The number of international students, which increased in 2020, reached a peak in 2022. Dạng …, reaching a peak in 2022 dùng mệnh đề phân từ bổ sung, không nên gọi là rút gọn mệnh đề quan hệ chỉ vì có V-ing.

Hoặc: The percentage of people who used public transport rose steadily.

2. Ứng dụng trong IELTS Writing Task 2

Giúp triển khai và bổ nghĩa các luận điểm học thuật mang tính thuyết phục.

Chưa mượt: Governments should invest in green technology. Green technology reduces industrial carbon emissions.

Nâng cấp: Governments should invest in green technology, which plays a vital role in reducing industrial carbon emissions.

Rút gọn nâng cao: Individuals adopting a new study routine may need time to adjust. (Những người áp dụng thói quen học mới có thể cần thời gian thích nghi.) Adopting bổ nghĩa cho individuals, có thể diễn đạt bằng who adopt hoặc who are adopting tùy ngữ cảnh.

3. Ứng dụng trong IELTS Speaking

Trong IELTS Speaking Part 1, Part 2 và Part 3, mệnh đề quan hệ giúp bạn nối dài câu trả lời tự nhiên, tránh tình trạng trả lời câu đơn ngắn.

Câu hỏi: What kind of movies do you like?

Chưa mượt: I like action movies. They are very exciting.

Nâng cấp: I am really into action movies which feature intricate storylines and impressive visual effects.

Bài Tập Luyện Tập Có Đáp Án Và Giải Thích

Bài tập 1: Điền đại từ hoặc trạng từ quan hệ thích hợp vào chỗ trống

  1. The scientist ________ discovered the new vaccine won a Nobel prize.
  2. The facility ________ we conducted the experiments was fully equipped.
  3. The reason ________ she changed her career direction was personal.
  4. The candidate ________ qualifications were impressive received the job offer.
  5. The study, ________ was conducted over five years, revealed interesting findings.

Đáp án và giải thích bài tập 1:

  1. who / that (Thay thế cho danh từ chỉ người “the scientist”, làm chủ ngữ).
  2. where / in which (Thay thế cho danh từ chỉ nơi chốn “the facility”).
  3. why / for which (Đứng sau danh từ “the reason”).
  4. whose (Thay thế cho yếu tố sở hữu “qualifications” thuộc về “the candidate”).
  5. which (Thay thế cho vật “the study” trong mệnh đề quan hệ không xác định, không dùng “that”).

Bài tập 2: Rút gọn các mệnh đề quan hệ trong các câu sau

  1. Students who wish to apply for the scholarship must submit their forms early.
  2. The structural changes that were recommended by the committee were approved.
  3. He was the first scholar who addressed this global issue.
  4. Vietnam, which is a country located in Southeast Asia, has a long coastline.

Đáp án và giải thích bài tập 2:

  1. Students wishing to apply for the scholarship must submit their forms early. (Rút gọn chủ động bằng V-ing).
  2. The structural changes recommended by the committee were approved. (Rút gọn bị động bằng V3/ed).
  3. He was the first scholar to address this global issue. (Rút gọn bằng To-infinitive do có “the first”).
  4. Vietnam, a country located in Southeast Asia, has a long coastline. (Rút gọn dạng cụm danh từ).

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

1. Có thể bỏ đại từ quan hệ trong những trường hợp nào?

Bạn có thể lược bỏ đại từ quan hệ (who, whom, which, that) khi đại từ làm tân ngữ trong mệnh đề xác định và không đứng ngay sau giới từ đặt ở đầu mệnh đề. Ví dụ: the person I spoke to, nhưng không bỏ whom trong the person to whom I spoke.

Ví dụ: The book (which) I read yesterday was interesting. (Có thể bỏ “which”).

Tuy nhiên, nếu đại từ quan hệ làm chủ ngữ, hoặc thuộc mệnh đề quan hệ không xác định (có dấu phẩy), bạn không được phép lược bỏ.

2. Khi nào bắt buộc dùng “That” thay cho “Who” hay “Which”?

That thường được ưu tiên trong một số mệnh đề xác định sau so sánh nhất, the only hoặc từ bất định như everything. Không có quy tắc mọi danh từ sau all/every/any/some/first/last đều bắt buộc dùng that. Who hoặc which vẫn có thể phù hợp tùy đối tượng và ngữ cảnh.

Ví dụ: This is the most fascinating book that I have ever read.

3. Sự khác biệt giữa “Where” và “Which” khi nói về nơi chốn là gì?

“Where” được dùng khi thành phần thay thế đóng vai trò là trạng ngữ chỉ nơi chốn trong mệnh đề quan hệ (Where = Giới từ + Which). Nếu mệnh đề quan hệ sau đó đã có sẵn giới từ đứng sau động từ, hoặc danh từ nơi chốn làm chủ ngữ/tân ngữ trực tiếp, dùng đại từ quan hệ phù hợp như which hoặc that trong mệnh đề xác định. Có thể bỏ đại từ khi làm tân ngữ và thỏa điều kiện lược bỏ.

Ví dụ 1: The house where I live is big. (Where = in which).

Ví dụ 2: The house which I bought last month is big. (“Which” làm tân ngữ cho “bought”, không dùng “where”).

Việc nắm vững kiến thức mệnh đề quan hệ sẽ tạo đà vững chắc cho hành trình nâng band ngữ pháp tiếng Anh. Việc chủ động rèn luyện thông qua thực hành viết câu, phân tích lỗi sai và áp dụng đều đặn vào bài làm IELTS sẽ giúp bạn nhanh chóng biến cấu trúc này thành kỹ năng tự nhiên. IELTS MASTER luôn sẵn sàng đồng hành cùng người học trên con đường khai phá tiềm năng ngôn ngữ và chinh phục các mục tiêu IELTS cao hơn.